اوج سماع

در کشور من ارزش زن را نمی دانند

در کشور من چهره  زن را نمی خوانند

گویی که زنان برده افلاک و زمان اند

از شاه و گدا,  قیمت زن  را  نمی دانند

نامش که   سیاه سر  شده و ننگ پدر آ

در بطن زنی کودک دختر نمی خواهند

در خانه بی زن  چی بود آتش دیگدان

بر فرق زنان کوفته و حسنش نمی مانند

بر جسم ظریفش که نگاه ها همه از شوق 

از چشم غرض الوده مردان نمی خوابند

زنها همه در کوچه و پس کوچه وبازار

از بابت الفاظ رکیکان نمی آیند 

این را که زنان مظهر عشق اند و لطافت

زن گفته بر او کرسی دوران نمی خواهند

ببرک ارغند یکی از پیش کسوتان داستان نویسی در افغانستان است او در سال ۱۹۴۹ در شهر کابل به دنیا آمد و تحصیلات ابتدایی خود را به ترتیب در ولایات بلخ، کابل و قندهار به پایان رساند و دانشکده ادبیات و علوم انسانی وقت را در دانشگاه کابل تمام کرد. او در رشته روزنامه‌نگاری از دانشگاه صوفیه پایتخت بلغارستان دکترا گرفت.

.از آقای ارغند بیش از ده اثر بجا مانده که می‌توان از مجموعه داستان‌های "دشت الوان"، "دفترچهٔ سرخ"، "مرجان" و رمان‌های "پهلوان مراد و اسپی که اصیل نبود"، "کفتربازان"،"سفر پرنده‌گان بی‌بال"، "لبخند شیطان" و چندین آثار دیگر اشاره کرد.

ببرک ارغند، نویسنده افغان در سن هفتادسالگی به دلیل بیماری قلبی درگذشت و همانگونه که می گویند هر چیزی را با مقیاسی اندازه می گیرند و انسان ها  را با عملکردش، یکی از این شخصیت های آزمون پس داده، با سیمای مردمی و توانمند و  صاحب صلاحیت ادبی  کشور افغانستان که توانسته بود ، احساسات وعواطف انسانی، پیام های اخلاقی، آداب، رسوم وعنعات وارزشهای حاکم برزندگی مردم میهن خویش را در آثار ارزشمند و معتبر خود انعکاس دهد داکتر ببرک ارغند بود.

آقای ارغند که از سه دهه قبل از امروز به نویسندگی اشتغال داشت او عضو اتحادیه نویسنده گان افغانستان و عضو اتحادیهء ژورنالستان جمهوری افغانستان بوده و لقب کارمند شایسته فرهنگ را در دوران ریاست جمهوری داکتر نجیب الله دریافت کرد.

آقای ارغند اولین مدیر مسؤول هفته نامه درفش جوانان و اولین مدیر مسؤول مجله فرهنگی وطن و مدیر مسؤول مجله زراعت که بعد ها به مجله دهقان مسما گردید بود.

ببرک ارغند داستان های کوتاه زیادی نوشته است؛ اما رمانهای پهلوان مراد و اسپی که اصیل نبو، کفتربازان و سفر پرنده گان بی بال، از شهرت خاصی برخوردار اند. . رمان « پهلوان مراد و اسپی که اصیل نبود» در سال گذشته خورشیدی تجدید چاپ شد.

داکتر ارغند در سال های پسین، یعنی در سال های غربت، رمان هایش را بر بنیاد مایه های فرهنگی و زبان گفتار مردم می نویسد. عنعنات، رسوم، سنت ها، آداب و ارزش های مادی و معنوی همان توده ها میلیونی بطور دقیق و موشگافانه به تصویر کشیده است. جرات، صداقت و شفافیت واژه ها و مصطلحات در زبان گفتاری مردم در دیالوگ‏ها و گفتگو ها، یکی از ویژه گی های برجستهء زبان رمان های داکتر ارغند است. به تصویر کشیدن زنده گی و اداب و فرهنگ مردم، از شهر نشینان گرفته تا روستاییان، دوره گرد ها، خراباتیان و جنگ جویان و مجاهد و مبارز و همه کسانی که سازنده گان فرهنگ و سنت ها اند، کارمایه های نویسنده گی داکتر ارغند را شکل و غنا داده است. زمانی که می خواهد از زبان یک مردِ دهاتی کسی را تعریف کند، چنین جمله ها و واژه ها را بکار می برد. در رمان پهلوان مراد و اسپی که اصیل نبود می خوانیم: ”…بچیم، داوود واری آدمِ نماز خوان و اهلِ صالح یافته نمی توانی. بچهء سرخَم است، یک سرو دو گوش است، کَس و کوی ندارد؛ مثل پدر خود زن دوست ازش تیر نشو. کِشتش کنی، نمی روید."

آثار داستانی آقای ارغند را به صورت کل می شود به دو بخش جدا نمود : آثار قبل از مهاجرت و آثار بعد از مهاجرت.

آثار قبل از مهاجرت (به اروپا) عبارت اند از:

دشت الوان، مجموعهء داستانهای کوتاه؛

دفترچهء سرخ، مجموعهء داستانهای کوتاه؛

مرجان، مجموعهء داستانهای کوتاه؛

شوراب، داستان دراز؛

حق خدا حق همسایه ، داستان دراز؛

اندوه، داستان دراز که اقبال چاپ مستقل و جداگانه را نیافت و در پاورقیهای روز نامهء انیس آن زمان باقی ماند؛

راه سرخ ، داستان دراز؛

) مردانِ مسلح ، نمایشنامه (در ستیژ کابل ننداری به نمایش درآمد

آدمها، نمایشنامه

داستانهای کوتاه « مردی که حامله بود»، « صبحگاه در خانه قنات»، « کوچه های آتش گرفته» و عدهء دیگراز نوشته های وی در مطبوعات کشور به صورت پراگنده به چاپ رسیده اند و عده یی از داستانهای کوتاهش به گونهء مثال: «میرزا و دوستش حمزه»، «حافظ من و زمزمه»، «خواستم پشک داشته باشم» و داستان « فیروزه بانو» در گیرو دار حوادث و جنگهای داخلی کشور از میان رفته اند.

و آثاری که در هجرت نوشته است عبارت اند از:

داستانهای کوتاه « شهر شکسته» ، « و سوم اینکه . . . » ، « سایه» ، « آیینه و خنجر» ،« کلید هفتم« ، « یلدا » ، « شراره » ،« مرغ آمین»و« ساز ها و آوازها » که عده یی از این نوشته ها به شیوهء ریالیسم جادویی نگارش یافته اند.

« پهلوان مراد واسپی که اصیل نبود» ، رمان در چهار صد و بیست و هفت صفحه ؛

کفتربازان ، رمان در چهار صد و پنجاه صفحه ؛

سفر پرنده گان بیبال »رمان در چهار صد وشصت وپنج صفحه

فلم هنری لحظه ها( از ساخته های محترم واحد نظری ) به اساس داستان همین نویسنده روی نوار آمده است.

ارغند در خانواده روشنفکر چشم برجهان گشود. از کودکی همراه با خانواده به گوشه‌های مختلف زادگاهش سفر کرد. او با ذهنِ کنجکاوی که داشت انبوهی از سیماها و رفتارهای آدم‌های ساده وطنش را به حافظه سپرد، انگار چیزی در ناخودآگاهش انباشت می‌شد تا او را به سوی بازآفرینیِ هستیِ این آدم‌ها در گستره زبان بکشانَد.

همان ذهنِ جستجوگر از او شنونده‌ای ساخته بود که با دقتِ یک کاوشگرِ حرفه‌ای به شیوه‌های رنگارنگِ گویش آدم‌ها توجه می‌کرد. سپس وی هر آنچه را که در دبستان و دانشگاه آموخت، آذین‌واره‌هایی ساخت که سیما‌های ساده آدم‌های داستان‌هایش را در رنگین کمان‌های معرفت می‌پیچاند.

منابع : مجله فرهنگی افغانستان ,صدای مردم و بی بی سی

مردی فرهنگی و هنرمندی به خاموشی نشست که گلوی چندین صدا بود: شعر، نقاشی، نمایشنامه نویسی و تمثیل در تیاتر .این مرد جامعه ی را می شناخت که اکثریتش از سواد محروم و از مظاهر هنر بیگانه بودند. او اما زبان مردم را به سادگی می شناخت و دل در گروه عشقی بسته بود که عدم فهم مردم او را از تلاش باز نمی داشت. این نارسایی مضمون نوشته ها، نمایشنامه و نقاشی های او میشدند.شعر های ساده و عام فهمش رو به سوی مردمی داشت که درد را به ژرفایش می شناختند ودشواری را به پهنایش می زیستند.

آری مرد محقق و بزرگ منش فرهنگی ما محترم یوسف کهزاد بود که در غربت شعر "کابل ویرانک من" در میان مردم راه یافت و به شهرت رسید. و او همواره زبان مردمش در اندوه جدایی از وطن شد و صدای مهاجران و غربت نشینانی بود که پیوسته خواب برگشت آرامش به میهن را در دیده داشتند. با عشق هایش و حتی میهنش به مهاجرت تن داده بود یا بهتر بگویم تنش را هودج عشق و یاد و پیوند های ناگستنی اش ساخته بود.

شخصیت علمی کهزاد، با پنجاه سال کارهای علمی و تحقیقاتی و نگارش کتاب‌ها و آثار بیشمار وی در زبانهای فارسی، پشتو، انگلیسی، فرانسوی و ایتالیای نزد مردم افغانستان و جهان به حدی با اهمیت و با ارزش است، که او را از جمله دانشمندان طراز اول تاریخ‌نگاری و باستان‌شناسی معاصر افغانستان شناخته‌اند.

ویکی پدیا احمد علی یوسف کهزاد را چنین معرفی کرده است : یوسف کهزاد در سال ۱۹۳۵ میلادی در کابل به دنیا آمد. مدرسه را در لیسه عالی نجات در همان‌جا به اتمام رساند. سپس به شعر و شاعری در دوران مکتب روی آورد. او در یک مسابقه ادبی، با خواندن یک غزل بهاریه جایزهٔ اول آن رقابت را کسب کرد. کهزاد پس از پشت سر گذاشتن دوران مکتب، فعالیتهای خود را در عرصه تئاتر آغاز نمود و پس از آن برای ادامه تحصیلات هنری در رشته نقاشی به ایتالیا رفت. بعد از مدتی آثار هنری او در کشورهای دانمارک، آلمان، ایتالیا و سوئد به نمایش گذاشته شدند. کهزاد در یکی از مسابقات نقاشی که در ایتالیا برگزار شد، موفق به کسب مقام اول و دریافت مدال طلا شد. یوسف کهزاد در سال ۱۹۹۶به عنوان مسئول هنر در ریاست ثقافت و هنر وزارت اطلاعات و فرهنگ خدمت می‌کرد و همان زمان بود که نگارستان غلام محمد میمنه گی را تأسیس کرد. از آخرین مسئولیت دولتی کهزاد در کشور افغانستان، می‌توان از ریاست فرهنگ در وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان یاد کرد.]

شخصیت علمی احمد علی کهزاد، با پنجاه سال کارهای علمی و تحقیقاتی و نگارش کتاب‌ها و آثار بیشمار وی در زبانهای فارسی، پشتو، انگلیسی، فرانسوی و ایتالیای نزد مردم افغانستان و جهان به حدی با اهمیت و با ارزش است، که او را از جمله دانشمندان طراز اول تاریخ‌نگاری و باستان‌شناسی معاصر افغانستان شناخته‌اند.

حامد کرزی، رئیس‌جمهور اسبق افغانستان،از کارنامه‌های علمی کهزاد ستایش کرد و او را بنیانگذار تاریخ‌نویسی جدید در افغانستان خوانده است. و اشرف غنی وزارت اطلاعات و فرهنگ را امر به ارشیف الکترونیکی آثار یوسف کهزاد نموده است.

این هنرمند نقاش، بارها آثار هنرى خود را در داخل و خارج افغانستان به نمایش گذاشت. آخرین وظیفۀ دولتى آقای کهزاد در افغانستان، ریاست فرهنگ در وزارت اطلاعات فرهنگ افغانستان بود. جلوه‌هاى زیبا در هنر، گزیده اشعار، خدا زن را آفرید و مرواریدهاى سیاه از جمله آثار یوسف کهزاد است.

تعدادی زیادی از هنردوستان و هنرپروران ما در صفحات اجتماعی از مرگ استاد کهزاد ابراز تاسف نموده چنین احساسات شان را ابراز نموده اند :

خانم دستگیر زاده چنین نوشته است :

در سال 2013 توفیق سفری دست داد به ایالت کالفرونیا و دوستان برایم محفل شعر خوانی آراستند که در آن نام آوران و بزرگان عرصه ی فرهنگ حضور داشتند از آن جمله شادروان یوسف کهزاد و بانو ذکیه جان کهزاد.

صحت استاد خیلی خوب نبود با آنهم به رسم مهمانوازی به ستیژ آمدند و حرف زدند و کتاب های شان برایم امضا و اهدا نمودند.

فروتنی شاید صفت مناسب این مرد چند بعدی بود، با آنهمه شهرت و جایزه و اعتبار،چنان حرف میزد که گویا دیروز تازه به عرصه ادب و هنر پا نهاده است. در این لحظه ی تلخ در کنار خانواده ی کهزاد می ایستم و خود را در غم شان که غم فرهنگ و ادب و هنر ماست شریک می دانم.

همچنان ذکی سادات نوشته است:در اندوه از دست دادن استاد کهزاد بزرگوار ملتی می گرید، زیرا که قدر این مرد را که تیاتر را پنجره یی گشود و درطلوع نمایشنامه نویسی ایستاد و نقاشی را صدایی شد و تا آخرین رمق شعر هایش را در وصف مردم، وطن و آرمان هایش برای سرزمینش سرود، هستند. نه تنها حالا که مرگ او را از دید ما نهان می کند بلکه همیشه و متداوم نام او حرمت و احترام همه را بر انگیخته است. این عاشق ترین مرد با عشق زیست و در عشق هستی دوباره یافت .

خانم ذکیه کهزاد نطاق چهره دست افغانستان در اینمورد نوشته است: غم از دست دادن عزیز و شریک زندگی همیشه سخت و طاقت فرساست اماابراز همدردی و تسلیت و حضور گرم و صمیمانه ی دوستان ،آشنایان و بستگان ،موجی از صمیمیت و آرامش را به رگهای خسته و کوفته ی مان جاری ساخت ، دل و خاطر غمدیده مارا شکیبایی بخشید.

آقای کهزاد، در سال‌های اخیر به همراه همسرش ذکیه کهزاد که یکى از گویندگان مشهور رادیو تلویزیون سابق افغانستان  و سه دختر و یک پسر خود، در کالیفرنیای آمریکا زندگی می‌کرد.

دونالد ترامپ رییس جمهور امریکا  اخیرا در دیدار با عمران خان نخست وزیر پاکستان در واشنگتن در باره استراتیژی کشورش در افغانستان گفته است که اگر آمریکا بخواهد؛ افغانستان در ظرف یک هفته در جنگ پیروز خواهد شد. او  همچنان در مورد نحوه دستیابی به این پیروزی گفته: " که اگر بخواهد می‌تواند ظرف یک هفته در جنگ افغانستان برنده شود، اما ده میلیون نفر کشته می‌شوند و افغانستان هم از روی زمین محو خواهد شد.  

این اظهارات دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا در مورد استراتیژی کشورش برای پایان جنگ در افغانستان واکنش‌ ارگ، چهره‌های سیاسی و مردم افغانستان در شبکه‌های اجتماعی را به همراه داشته است. با اساس گزارش بی بی سی  دولت افغانستان خواستار وضاحت واشنگتن در مورد گفته‌های رئیس جمهوری این کشور شده اما شماری از کاربران افغان در شبکه‌های اجتماعی به احضار سفیر آمریکا در کابل تاکید می‌کنند.

حامد کرزی، رئیس جمهوری پیشین افغانستان در صفحه فیسبوکش نوشته است: این اظهارات آقای ترامپ بازتاب مکنونات درونی رهبری آمریکا در قبال مردم و کشور ما بوده و نشان می‌دهد که آنها به زندگی و کرامت انسانی هیچ احترامی قایل نیستند. او افزوده؛ دو سال قبل حکومت آمریکا با استفاده بزرگترین بمب غیر اتومی‌اش در خاک افغانستان، عدم حسن نیت‌اش را در قبال مردم افغانستان، حاکمیت ملی و ارزش‌های بشر دوستانه ما به نمایش گذاشت.

حنیف اتمر، یکی از نامزدان ریاست جمهوری افغانستان در صفحه فیسبوکش نوشته است: در حالی که با آمریکا در مبارزه با تروریسم و گشودن صفحه جدید در تاریخ معاصر افغانستان مشترکا گام برداشته و متحمل قربانی شده‌ایم، این اظهارات آقای ترامپ را مغایر ارزش‌ها، منافع ملی و تعهدات دو جانبه هر دو کشور تلقی می‌نماییم.

داوود ناجی، روزنامه نگار افغان در صفحه توییترش نوشته است: نیازی به کشتن ۱۰ میلیون نفر نیست، کافی است با مذاکره یک طرفه به طالبان مشروعیت ندهید، آن‌ها را به قهرمانان ضد اشغال تبدیل نکنید، در مذاکرات از نسل جدید که آینده افغانستان را دارند حمایت کنید، بگذارید طالبان با واقعیت‌ها و نسل امروز رو برو شوند.

خالد حسینی نویسنده سرشناس افغان که مقیم آمریکاست، در واکنش به این اظهارات ترامپ در صفحه توییترش نوشته است: "سخنان او از سر بی‌دقتی است و زیبنده رهبر جهان آزاد نیست

رحمت‌الله نبیل، از نامزدان ریاست جمهوری افغانستان در صفحه توییترش نوشته است: تمام سیاستمداران افغان به شمول غنی و رهبران گروه طالبان باید خودخواهی را کنار گذاشته و اعلام کنند که ما صلح را در میان خودمان می‌سازیم و نیازی به میانجیگری آمریکا و پاکستان نیست. افغانستان باید محافظت شود، قبل از آنکه دیر شود.

 همچنان سید حسین ساجدی چنین نوشته است :

اطلاع یافتم آقای ترامپ رئیس جمهور امریکا گفته است که می توانیم افغانستان را ظرف ده روز از جغرافیای کره زمین محو و نابود کنیم.

دولت آمریکا و آقای ترامپ باید بدانند واگر نمی دانند تاریخ ملت قهرمان و سرافراز افغانستان را مطالعه کنند که این کشور در طول تاریخ خود ابرقدرت های زیادی را به خاک مذلت نشانده است.

آقای ترامپ، تاریخ تجاوز انگلیس و شوروی سابق در افغانستان را مطالعه کند و به زودی خواهد فهمید که ملت قهرمان و غیور افغانستان ابرقدرت دیگری را به زانو در خواهد آورد. و مردم افغانستان هم باید بدانند که آمریکا و استکبار جهانی و ایادی آنها هیچ وقت و به هیچ عنوان دوست افغانستان نبوده ، و قابل اعتماد نمی باشندهیچ وقت آمریکا و غرب را تکیه گاه مطمئنی برای خود حساب نکنند. باید بدانیم که امروز نه تنها افغانستان بلکه کشورهای اسلامی مانند عراق ، سوریه ، یمن ، بحرین ، لیبی و ... با دخالت های آشکار و پنهان آمریکا د رآتش اختلافات و مشکلات می سوزد.

در صفحات فیسبوک نوشته شده بود زمانیکه دونالد ترامپ ریس جمهور آمریکا , عمران خان صدراعظم پاکستان و ده ها تن از مقامات ارشد دو طرف حضور داشتند و عین ورود شان خانم نظیره کریمی خبرنگار ازاد مقيم واشنگتن با صدا بلند که همه را متوجه خود ساخته بود چنین گفته است: ریس جمهور آمریکا جناب ترامپ. به بازی ها و گپ های فریبکارانه خان فریب نخورید. بعدا خطاب به عمران خان گفته است:

به بازی های دوگانه خود با ما ادامه ندهید , ما ملت افغانستان از جنگ خسته شدیم و تا به کی قربانی بدهیم. لطفا برای یکبار صادقانه عمل کنید. و دست از فریب بردارند ما دیگر نمی خواهیم که کشته و زخمی شویم و کشور ما اضافه تر ازین به ویرانه تبدیل شود دو رهبر كه صداي وي را ميشنيدند به گفته ها گوش دادند و او به عمران خان صدا زد كه اينبار صداقت نمايد نه دو رويي و تقلب

منابع : صفحات اجتماعی فیسبوک  و تویتر

 , اخبار بی بی سی و تلویزیون آریانا در افغانستان

ناشناس ناشناس نیست؛ کتابی است در مورد زندگینامه و شرح حال و احوال ناشناس آواز خوان مشهور افغانستان . در این باره استاد حسین پرواز محقق و ادبیات شناس افغانستان که زمانی در پوهنحی ادبیات دری انستیتوت پیداکوژی کابل که اکنون به پوهنتون تعلیم و تربیه مسماست تدریس می نمود و من افتخار شاگردی ایشان را داشتم ؛در صفحه ای فیسبوک اش چنین نوشته است :

کتاب چنانچه از نامش بر می آید به شرح و موشگافی از زندگی داکتر صادق فطرت ناشناس از آوان کودکی تا سالهای اخیر پرداخته است.

ناشناس بر خلاف نام هنرى اش شناخته شده ترین و محبوب ترين هنرمند موسقی و آواز خوان هفتاد سال پسين كشور است كه با مرور خاطره ها و آهنگ هايش مخصوصا نسل تا دهه شصت نيز به انبوهى از خاطره هاى بر مى گردند كه به نوعى در ارتباط با آواز اين هنر مند گره خورده يا تداعى مى شود.

براى نخستين بار ناشناس را به طور زنده در يگانه كنسرت مشهور و غير قابل باور و ابتكارى وى در غازى ستديوم در دوم اگست سال ١٩٧٨ ديدم ، و زمانى كه پس از كشته شدن جاودان ياد احمدظاهر آهنگ هاى تلويزيونى ناشناس را يكى پى ديگرى از تلويزيون مى ديديم با خود مى گفتيم كه ناشناس كار خوب مى كند، مبادا به سرنوشت احمد ظاهر گرفتار شود و ما فكر مى كرديم كه خود ناشناس نيز از بيم كشته شدن زود زود آهنگ هايش را ثبت مى كند، اين تصور ما در آن هنگام بود و حالا پس از تقريباً چهل سال با خواندن اين كتاب ديدم كه اين تصور درست نبوده و ثبت و پخش آن آهنگ ها دليل ديگرى داشته است.

پس از خواندن اين كتاب مى توان درك دقيقى از شخصيت چند لايه و هر لايه در ابعاد مختلف از جناب ناشناس به دست آورد. وى كه دارنده ى آواز آهنگين و آيكو دار و خوش است ، يكى از بزرگترين و پركار ترين ها در عرصه موسيقى افغانستان است . ايشان يك حاشيه ساز سياسى نيز هستند كه هيچوقت در هيچ حزبى نبوده است و خود را بيزار از سياست مى خواند ، در پرداختن به غزل ها و ترانه پشتو همان مقدار موفق است كه در فارسى و در اردو. گرامى ياد ظاهر هويدا به شوخى وى را دو نيم چند خود مى داند و توضيح مى كند كه در فارسى درى مانند من و بيشتر از من خوانده است، اين يك چند. در پشتو يكى از مطرح ترين هنرمندان است در حاليكه من چند آهنگ پشتو بنا بر ضرورت دارم اين دو چند ، و تقريبا نيم برابر آهنگ هاى پشتو اش آهنگ اردو دارد و اين هم نيم چند ديگر كه مى شود دو نيم چند من.

شاعر است و شعر شمار بسيار آهنگ هايش را خودش سروده است از جمله ، از غمت ميرم اى دلربا تا به كى اين جفايت به ما .... الخ.

نطاق خوش بيان و تواناست ، مدير مدبر است ، و به سه زبان خارجى اردو ، روسى و انگليسى تسلط كامل دارد.

با چنين مميزاتى وى يكى از شخصيت هاى متضاد را نيز دارد ؛ يكى از سرامدترين موسيقى ساز و آواز خوان هاى ماست ولى هيچگاه جهت آموزش و دريافت موسيقى نزد استاد زانو نزده است و اين در حالى است كه در موسيقى سنتى كشور ما و موسيقى هندى موجوديت استاد شرط ضرور است.

از جامعهء زبانى خود برخاسته است ولى زبان فارسى را نزد يك هندى ( داكتر ذاكر حسين ) در هند آموخته است. حزبى نبوده است ولى نخستين آهنگ انقلابى حماسى حزبى ( شعر سليمان لايق ) را خوانده است. به تصوف و عرفان اسلامى علاقمند است در حاليكه آثارى از ماركسيزم و انديشه هاى ماركس را ترجمه كرده است. و پاسخ اين همه پرسش تا سرحد اقناع در اين كتاب درج شده است. يكى از ويژگى هاى جالب و قابل توجه اين كتاب همين دست بردن به گوشه هاى خاموش و كمتر گفته شده ناشناس و توضيح و تشريح آنست.

آشنايى من با جناب سياهسنگ به سال هاى دهه ى شصت خورشيدى بر مى گردد ، در آن آوان دوست عزيز مشتركى داشتيم كه من شنونده اشعارش بودم ، وى از سياهسنگ و قلم توفنده و زيبايش گفت و اضافه كرد كه با اين خوبى مى نويسد ولى نمى خواهد كه آفتابى شود و نوشته هايش را ديگران بخوانند ، به مطبوعات نمى آيد ، با دوست خود وعده گذاشتيم كه به ديدار اين جوان خوش قلم برويم و رفتيم ، و جناب سياهسنگ را در يكى از چوكى هاى بيرون ليليه مركز ديديم ، نوشته هايش را برای ما خواند و من چنانچه شايسته اش بود تحسينش كردم و وى را متقاعد ساختيم تا نوشته و افكار و آثار را با مردم و جامعه شريك بسازد و از آن بعد اين دوست عزيز چونان نقطه ى فشرده كه انفجار كند نوشته هايش در مطبوعات وقت آواز سباوون و ساير نشرات به چاپ رسيد و با جديت به آنچه ذوق و توانايى اش بود پرداخت و امروز نويسنده پركار تواناى خود را در كنار داريم. وى ژورناليزم را در زبان انگليسى در اين بيست سال اخير در كانادا به صورت اكادميك فراگرفته است. كارنامه نويسى و بيوگرافى نويسى يكى از ابتكارات مهم و ارزشمند داكتر سياهسنگ است كه از ديرباز بدون خستگى به آن مى پردازد و حق اشخاص فرهيخته و مطرح را ادا مى كند و هم حق مى گذارد. يكى از دارندگان فيسبوك بسيار فعال و پر محتواست.

جناب داكتر سياهسنگ در انديشه ى پرداختن به چنين كتابى در باره جناب ناشناس در سال ٢٠٠٧ با ايشان تماس برقرار مى كند و بخش بزرگ اين اثر در شكل مصاحبه تيلفونى تا سال ٢٠٠٨ آماده مى شود و طى سال هاى بعد ضمن چنه زدن ها بر چندى و چونى متن ها با افزودن نظريات و پيام هاى دوستان ، همكاران و هم منتقدين ، مصاحبه هاى جانبى ، جمع آورى مقالات و نوشته هاى پركنده ولى مرتبط كتاب تكميل مى شود. با وصفى كه گفته شد نمى توان ساده از كنار اين كتاب گذشت اثرى كه طى ده دوازده سال مابين دو داكتر متخصص ، هر كدام در ادبيات و هنر و ژورناليزم دست به دست شده ، افزوده شده كاسته شده و سرانجام پيراسته و آراسته شده و به دست ما رسيده است.

يكى از قابل بحث ترين موارد آنجاست كه جناب ناشناس در رابطه به قدامت ادبيات پشتو مى گويند و به آن ( تاريخ چهارصد ساله مى بخشد ، پته خزانه را جعل محض مى داند كه موجب شده آبروى ميليونها پشتون را به گروگان بگيرد. ) ر. ك. ، ص ص ١٤١،١٤٢ ، كتاب ناشناس ناشناس نيست ، انتشارات شاهمامه جنورى ٢٠١٩.

چاپ اين كتاب به توسط انتشارات شاهمامه به كوشش منيژه نادرى بانوى فرهيخته در هالند صورت گرفته است. از نظر ساختارى ، كتاب تلفيقى از زبان گفتار و تبديل شدن آن به زبان نوشتار و محل تجمع چند زبان است. غالبِ مطلق متن فارسى است ولى بنا بر ضرورت متن هاى پشتو و اردو و عبارات لاتين و انگليسى را نيز در آن مى بينيم. و اين مشحصه ، از آن ، يك كتاب چند صدايى ساخته است.

ويژگى خوب ديگر اين اثر شكل پرداختن افقى مطالب است ، يعنى شما كتاب را از هر بخش و فصل كه بخوانيد مشكلى نمى بينيد و احتياجى به مطالب قبلى را نداريد، ديگر اينكه خواننده خود را در درون وقايع مى بيند و مهمتر از همه كه خواننده خود به جاى نويسنده ى مكمل اين متون فراخوانده مى شود ، شما مى توانيد داده ها را تكميل كنيد و يا به زعم خود نتيجه بگيريد. و بر خواننده آگاهست كه نگاهى فراخ ولى دقيق به اين مطالب كه سر هم نه بلكه در كنار هم چيده شده است ، داشته باشد.

چنانچه گفتيم بنياد كتاب بر اساس مكالمات و مصاحبه هاى تيلفونى است ، متن از صداى محترم ناشناس آغاز مى شود و با قلم داكتر سياهسنگ نضج مى گيرد ، اين بهم آميزى جالب ؛ گفتار يكى در نوشته ديگرى در سراسر كتاب جريان دارد.

گذاشتن متن هاى جدى انتقادى از جانب منتقدان داكتر فطرت ناشناس بدون حذف و سانسور شايد بهترين و تازه ترين وجهه ى اين اثر است. كه حق مى دهد تا خواننده با دقت و تأمل براى يافتن نكته اصلى و واقعى بيانديشد. اين ويژگى دگم بودن و تحكم نوشته را مى زدايد و به آن صلاحيت همان اثر چند صدايى رامطابق مؤلفه هاى امروز مى بخشد ، آنجا كه ما با استفاده از اختيارات خويش به خفه كردن صداى معترض نمى پردازيم ، اميدوار هستم اين شيوه در آثار ديگر هم ادامه يابد.

نثر كتاب روايتى ، سليس و روان است فارغ از تعقيد و پيچيدگى است ، سرگذشت داكتر صادق فطرت ناشناس شبيه پرسوناژ هاى يك رمان را مى ماند با حوادث و اوج ها و فرود هايش پيش كشيده شده است. آنجا كه در سفر بيرون شدن از وطن با خانوادهء خود روانه ى مهاجرت است و در جريان راه گرفتار مرد مسلح مجاهدين مى شود كه خود از اسلام چيزى نمى داند و داكتر ناشناس را مورد پرسش و سرزنش قرار مى دهد ، بسيار جالب است.

و در آخر شرح اين همه نكات و ماجرا ها تنها سرشت و سرنوشت ناشناس نيست ، وى با اين توضيح در برش هاى مختلف ؛ تاريخ اجتماعى ، سياسى ، حزبى و روابط فرهنگى جامعه را به ما مى نماياند. آن زواياى كه هنوز براى ما تاريك بوده اند ، آن جا هاى كه ما هنوز نمى دايم پس پرده بر هنرمندان مشهور چه افتادو چه مى رفته است، آن جا كه CIA و ISI هم در صدد اند تا از هر امكان دست داده بهره اى ببرند. و اين همه را زبان صادقِ ناشناس و قلم سفيد گوى سياهسنگ براى ما عرضه مى دارد.

منبع :صفحه فیسبوک حسین پرواز

هفتم ثور و هشتم ثور دو رویداد متقابل در تاریخ افغانستان است. هر دو‌ روز قربانیان بیشماری از مردم گرفت و از نقطه نظر پیامد ها تفاوتی با هم ندارند. امروز مردم واقعی آن سرزمین سوخته به هیچ کسی باور ندارند؛ و با تاسف که به خود هم بی‌باور شده اند. ورنه اتحاد مردم ؛ همه کاخ های استبداد را می تواند فرو ریزد!

در رابطه به هفتم و هشتم ثور در نزد شمار زیادی از مردم افغانستان ارزیابی‌های متفاوتی وجود دارد. این‌که عده‌ای از هفتم ثور و عده‌ای از هشتم ثور تجلیل می‌کنند، در واقع نشان می‌دهد که در نزد شمار زیادی از مردم افغانستان در رابطه به روزهای تاریخی و ملی تفاوت نظر وجود دارد.

اگر چه از هشتم ثور دولت‌مردان فعلی افغانستان تجلیل می‌کنند و این روز را به‌عنوان روز پیروزی مجاهدان بر دولت تحت حمایت شوروی سابق در افغانستان جشن می‌گیرند، اما بسیاری از مردم احساس می‌کنند در خوشی‌هایی که نسبت به این روز ابراز می‌شود، اشتراک ندارند. از همین‌رو است که دیده می‌شود در رابطه به هشتم ثور بسیاری از مردم در برخی از رسانه‌ها و صفحات اجتماعی نظر منفی ابراز می‌کنند.

برخی از مردم هم هفتم ثور و هم هشتم ثور را روز‌های ناخوشی می‌شمارند و به این باورند که این دو روز دو روی یک سکه می‌باشند. زیرا هیچ یک از این روز نتوانسته است پیام‌آور تغییر و تحول مثبت در زندگی مردم افغانستان شود و خاطره خوشی را برای مردم افغانستان یادآوری کند.

در این باره مریم جدر نویسنده و خانم مبارز درراه  حقوق زن در صفحه فیسبوک چنین نوشته است : با کودتای ثور و به قدرت رسیدن ح د خ ا ، خانواده های بسیاری در سوگ نشستند و تعدادی تا هنوز سوگوارند .انسانهای بیگناه به کام مرگ فرستاده شدند و خانواده های شان تا امروز تابوت را به دوش می‌کشند و مرده های شانرا دفن نکرده اند. قریه‌جات بیرحمانه بمبارد می‌شد و سری که بلند بود بریده شد... با جنایاتی که صورت گرفت ، طبیعی است که مردم به پیروزی مجاهدین علاقمند شده و دست به دعا بودند. هشت ثور رسید و رویای مردم تحقق یافت ، اما تنها دو روزی ازین شادی و سرور گذشته بود که همین مردم زخمی با حقیقت تلخ تری روبرو گشتند.تنظیم های جهادی به دولت اسلامی خود ساخته شان بیعت نمی‌کردند . هر چندی شاهد ائتلافات تازه و چهره جدیدی از جنگ بودیم. جنگ از قریه ها به شهر ها کشانیده شد. کوچه ها بوی خون می‌داد و دیده ها تاریک و‌بیمناک از هراس فردا بود. دسته دسته مردم ازینسوی شهر به آنسوی شهر مهاجر می‌شدند. دگر نه مدرسه‌ای باز بود و نه دانشگاهی. یکبار دگر از مردم قربانی می‌گرفتند. اینکه به جرم کدام گناه نکرده قیمت می‌پرداختند، پرسشی‌ است که هرگز بدان پاسخ نخواهیم یافت.هشت ثور مولود هفت ثور بود ؛ و ما ملت ناچار بودیم فرزندان خشمگین آن پدر نامهربان و ظالم را تحمل کنیم. شب وروز زیرزمینی های نمور پناهگاه ما بود و ترس خوراک شبانه روزی ما.

در آن تکاپو برای زنده ماندن... در آن شفق سرخ آسمان خسته از جنگ... در بین خون و آتش و دود و باروت و خاکستر... آنچه مردم برای همیشه از دست داد، اعتبار و امید به کسانی بود که خود را پاسداران دین و آیین می‌دانستند. بیشماری مردند و آنانی که زنده ماندند ،آیه یأس خواندند و دگر به هیچ کسی امید نبستند. در تموز نبرد های کوچه به کوچه آنی که سوخت و خاکستر شد، مردم بود. خانه‌ای نبود که سینه اشرا خمپاره نشکافته باشد. دیواری نبود که فرو نریخته باشد... و قلبی نبود که از هجوم این حادثه ها نلرزیده باشد. ما « طوفان زده‌ی آن دشت جنون‌ایم» که تمام وعده های دروغینی را که به خورد ما داده اید، بالا آورده ایم.

آریانا پیکاردر باره این دو رویداد چنین ابراز نظر کرده است :"آخر چهل سال که یک عمر است! جنگ ، خیانت و ویرانی چهل ساله همه را ناامید و بی باور کرده. و امید اخرین چیزی است که انسان از دست می دهد، « ورنه اتحادو عزم مردم همه کاخ های استبداد را می تواند فرو ریزد."

بصیر بینا نوشته است :" اصلن پاکستان مسلح سازی اخوان المسلمین را زمانی شروع کرده بود که داود خان بر علیه پا کستان اخطار می داد . درسال 53 کودتای مسلحانه داشتند او کودتا نا کام شد .یکعده دوباره بر گشتند به طرف پا کستان  و آنها را جهان غرب عربها و پا کستان با چین یکجا  مسلح ساختند و فرستادند بخاطر عملیات تخریبی .یعنی  آغاز بدبختی ها از 7 ثور نیست .

صدیق حیدر به این نظر است : خدا لعنت کند آنانی را بنام اسلام جهاد را روا داشتند وخود مسلمان نبودند و ما امروز شاهد قصر ها و دارایی های شان هستیم. اولاد شان تحصیل کرده خارج شد وبعد باید از چوچه های شان مردم اطاعت کنند اما باید دانست که انءشاالله جوانان آگاه ما دیگر فریب نخواهند خورد.

اقلیما اسد نوشته است : در این 19 سال گذشته هم ملت ما خاطره خوبی ندارند پیشرفت گروه های تروریستی مواد مخدر ؛ روزانه صد ها نفر از نظامی وغیر نظامی کشته می شوند ؛فقر و آواره گی معتادین موار مخدر بد تر از گذشته ها می باشد.

اما مشارکت مردم در این انتخابات کمرنگ بود.

انتخابات ریاست جمهوری در افغانستان؛ شنبه گذشته با تدابیر شدید امنیتی برگذار گردیده وپس از اعلام پایان انتخابات ریاست جمهوری، وزرای کشور و دفاع افغانستان انتخابات در این کشور را موفقیت‌آمیز خواندند..

وزرای کشور و دفاع ملی افغانستان پس از اعلام پایان انتخابات ریاست جمهوری در این کشور نشست خبری مشترکی را برگزار کردند. اسدالله خالد وزیر دفاع افغانستان در این نشست خبری مشترک گفت: امروز هیچ حادثه بزرگی که قابل نگرانی باشد روی نداد و انتخابات ریاست‌ جمهوری به‌ شکل موفقیت آمیز برگزار شد.

مسعود اندرابی وزیر افغانستان نیز در این نشست گفت: ۴۶۸ مرکز اخذ رأی در سراسر کشور مسدود بودند. طالبان ۶۸ تحرک در مراکز رای‌دهی در برخی نقاط انجام دادند، اما موفق نشدند. همچنان وزارت دفاع ملی افغانستان اعلام کرد: ۴۴۵ عضو طالبان در روز انتخابات در سراسر کشور کشته و زخمی شدند.

 نمایندگی اتحادیه اروپا در کابل ارزیابی خود از انتخابات ریاست جمهوری افغانستان را چنین اعلام کرد: نمایندگی اتحادیه اروپا در افغانستان در صفحه توئیتر خود اعلام کرد: دیپلمات‌های اتحادیه اروپا در کابل با دیدن شهروندان در صف‌های رأی‌دهی تحت تاثیر قرار گرفتند.

نمایندگی اتحادیه اروپا در افغانستان در این پیام توئیتری افزود: کارمندان انتخابات حاضر، شایسته و موثر بوده و نیروهای امنیتی هوشیار و با اعتماد به نفس بودند.

 اما برآوردهای اولیه نشان می‌دهد تنها ۲ میلیون نفر در انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان شرکت داشتند که این میزان در مقایسه با سال ۲۰۱۴، کاهش چشمگیری داشته است.

گفته می‌شود بیش از ۲ میلیون افغان در رای‌گیری مشارکت داشته‌اند که حدود ۲۰ درصد از واجدین شرایط ثبت‌نام شده است.

این در حالی است که در سال ۲۰۱۴، سطح مشارکت مردم افغانستان ۷ میلیون نفر بود. گرچه علیرغم تهدید طالبان، به دلیل تشدید جو امنیتی، انتخابات روز شنبه در شرایط نسبتاً آرامی برگزار شد؛ اما از میان ۹ میلیون و ۶۷ هزار فرد ثبت‌نام شده برای مشارکت در انتخابات، به طور نسبی یک نفر از هر ۵ نفر پای صندوق‌های رای آمده‌اند.

دو روز پس از برگذاری انتخابات «عبدالله عبدالله» با انتشار پیامی در توئیتر با تشکر از مردم افغانستان، بر پیروزی خود در انتخابات ریاست جمهوری افغانستان تاکید کرد و در پیامی در توئیتر نوشت: می خواهم از تمامی هواداران خود در سراسر کشور برای آنکه با وجود تمام سختی ها پای صندوق آمدند تا از موضع ما در خصوص حقوق دیپلماسی واقعی، وحدت ملی، یک دوران گذار مسالمت آمیز و همچنین راه حل های مسالمت آمیز و همچنین اقدامات ضد فساد دفاع کنند، تشکر کنم .همچنان معاون اول تیم انتخاباتی «محمداشرف غنی» به اظهارات عبدالله عبدالله در مورد پیروزی در انتخابات واکنش نشان داد.

به نقل از بی بی سی، «امرالله صالح» معاون اول تیم انتخاباتی اشرف غنی در جریان نشست خبری خود به اظهارات «عبدالله عبدالله» در مورد پیروزی در انتخابات واکنش نشان داد و گفت: حق قضاوت برد و باخت در انتخابات ریاست جمهوری مختص کمیسیون انتخابات است و باید منتظر قضاوت آن باشیم صالح همچنین ملت افغانستان و نیروهای امنیتی را برنده اصلی انتخابات دانست که با وجود تهدید های امنیتی به پای صندوق های رأی رفتند. نتایج اولیه تا قبل از ۱۹ اکتبر (۲۷ میزان) و نتایج نهایی نیز تا پیش از ۷ نوامبر (۱۶عقرب) مشخص نمی‌شود . اینکه چه کسی به ارگ ریاست جمهوری افغانستان راه میابد و اعتماد مردم را بدست می آورد گذشت زمان آن را روشن خواهد نمود.

منابع : اخبار تلویزیون های خورشید و طلوع ،صفخات اجتماعی و خبرگزاری مهر و بی بی سی

انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۸ سومین انتخابات ریاست‌جمهوری در افغانستان است که در میزان امسال برگزار خواهد شد. کمیسیون انتخابات افغانستان تاریخ انتخابات ریاست‌جمهوری را ۶ میزان ۱۳۹۸ اعلام کرد. قرار بود که انتخابات ریاست‌جمهوری همزمان با انتخابات مجلس نمایندگان در حوزه ولایت غزنی و انتخابات شوراهای ولایتی افغانستان برگزار شود اما بعدها کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان اعلام کرد که فقط قادر به برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری است. برای این انتخابات ۱۴۹ میلیون دلار بودجه تعیین شده‌است و در این انتخابات ۱۸ تن خود را به عنوان نامزد ثبت نام کردند.

ثبت‌نام نامزدهای ریاست جمهوری در ۱ جدی ۱۳۹۷ شروع شد و لطیف پدرام نخستین فردی بود که خود را برای انتخابات ریاست‌جمهوری نامزد کرد.طبق قانون انتخابات در افغانستان هر فردی که مسلمان و بدون داشتن تابعیت کشور دیگر و سوء پیشه کیفری و تکمیل سن چهل سال می‌تواند خود را نامزد کند. هر فرد باید دو معاون برای خود معرفی کند، همچنین باید یک فهرست ۱۰۰ هزار نفری از ۲۰ ولایت کشور که نامزدی وی را تأیید کند به همراه سپردن ضمانت مالی ۱ میلیون افغانی (۱۳۰ هزار دلاری) را هنگام ثبت‌نام ارائه کند. کمیسیون مستقل انتخابات در ۱۷ دلو سال قبل  پرونده تمامی ۱۸ نامزدی که برای انتخابات پیش رو خود را کاندید کرده بودند، تأیید کرد.

این اشخاص شامل کاندیدان ریاست جمهوری استند:

محمد اشرف غنی

محمد اشرف غنی در گردهمایی‌هایی که برگزار کرده بود از نظام جمهوریت (ریاستی متمرکز) دفاع کرده بود و اعلام کرد که در صورت پیروزی این نظام را حفظ خواهد کرد. وی مدعی شد که «حساب دادن و حساب گرفتن بدون جمهوریت امکان‌پذیر نیست». وی همچنین وعده مقابله افراد زورمند را داد و اعلام کرد که افراد زورمند را همانند دوره ۵ ساله گذشته از سیاست دور خواهد کرد.

عبدالله عبدالله

عبدالله عبدالله در گردهمایی‌های خود با توجه به گفتگوهای صلح خواستار روی کار آمدن حکومت جدید از طریق انتخابات شد و بیان کرد که دولت آینده باید از تمامی حقوق و دست‌آوردهای مردم افغانستان حفاظت کند.

احمد ولی مسعود

احمد ولی مسعود در ۱۸ اسد ۱۳۹۸ به گونهٔ رسمی پیکارهای انتخاباتی‌اش را در کابل آغاز کرد. وی رهبران حکومت را ناتوان، فاسد و مستبد خطاب کرد. وی وعده داد که در صورت پیروزی در انتخابات، برای بیرون کشیدن افغانستان از بحران و تأمین صلح پایدار کارهای اساسی خواهد کرد.

محمد حکیم تورسن

محمد حکیم تورسن در ۳۰ اسد ۱۳۹۸ پیکارهای انتخاباتی‌اش را به صورت رسمی آغاز کرد. وی در اولین گردهمایی خود که در کابل برگزار شده بود، مقام‌های پیشین و کنونی حکومت را فاسد و جنایتکار خطاب کرد و هشدار داد که در صورت پیروزی در انتخابات پیش‌رو، تمامی این افراد را اعدام خواهد کرد.

عبداللطیف پدرام

عبداللطیف پدرام در ۲۴ اسد ۱۳۹۸ کمپاین انتخاباتی خود را در همایشی در کابل آغاز کرد. وی در اولین همایش خود صحبت از تقسیم افغانستان به زون‌های فدرالی و دادن صلاحیت تصمیم‌گیری به مردم در محلات و ادارات فدرال در مسائل اقتصادی، اجتماعی و نظامی کرد.وی همچنین وعده داد تا امنیت محلی شود تا افراد با توجه به شناختی که از منطقه خود دارد از خود دفاع کنند. وی همچنین وعده داد به جای فقط زبان فارسی و پشتو، همه زبان‌های مردم افغانستان به رسمیت شناخته شود. وی وعده داد که می‌خواهد در چارچوب فدرالیسم دولت - ملت‌سازی کند. وی مدعی شد که اشرف غنی می‌خواهد دولت - ملت‌سازی را در چارچوب یک قوم و حذف سایر اقوام انجام دهد. وی در بخش اقتصادی بحث ایجاد اقتصاد اجتماعی بازار را به جای اقتصاد باز مطرح کرد و شرح داد که در این ساختار اقتصادی، کارگران و زحمت‌کشان نیز علاوه به معاش (حقوق) در سود ناشی از تولیدات نیز سهیم خواهند بود. وی همچنین به رسمیت شناختن مرز دیورند تأکید کرد.

عنایت‌الله حفیظ

عنایت الله حفیظ یکی از کاندیدانی است که جنت خان فهیم معاون اول و عبدالجمیل شیرانی معاون دوم وی اند .

غلام فاروق نجرابی

 او با شعار و وعده ای اینکه تامین صلح از اولویت کاری وی خواهد بود شریف الله را بحیث  معاون اول و محمد شریف بابکرخیل معاون دومش اعلان کرده است.

فرامرز تمنا

وی با شعار تدبیرو و توسعه خود را کاندید کرده و سید قیاس سعیدی را معاون اول و محمد امین رشادت را معاون دومش اعلان کرده است.

گلبدین حکمتیار

گلبدین حکمتیار در گردهمایی‌های انتخاباتی که برگزار کرده بود، رسیدن به صلح را یک ضرورت دانست و در صورت رسیدن صلح یک حکومت موقت که مورد قبول همه باشد توافق خواهد شد او فضل الهادی وزین را منحیث معاون اول و حفیظ الرحمان نقی را معاون دومش اعلان کرده است.

محمد ابراهیم الکوزی

محمد ابراهیم الکوزی در ۱۷ اسد ۱۳۹۸ در یک نشست خبری به وضعیت امنیتی اعتراض کرده و دولت را متهم کرده‌است که در تأمین امنیت نامزدان بی‌توجه است. وی دلیل آغاز نکردن کارزارهای انتخاباتی‌اش را اطمینان نداشتن از امنیت خود و هوادارانش گفته و هشدار داد که در صورتی که حکومت به تأمین امنیت نامزدان و به خصوص شخص خود او توجه نکند، انتخابات را تحریم می‌کند.

محمد حنیف اتمر

 در هفته اول ماه اسد ۱۳۹۸ خبرهایی از متلاشی شدن تیم صلح و اعتدال به رهبری حنیف اتمر در رسانه‌ها منتشر شد. برخی منابع به رسانه‌ها اعلام کردند که یونس قانونی از معاونیت اول حنیف اتمر کناره‌گیری کرده‌است. همچنین گفته می‌شد که افراد برجسته دیگری همچون عطا محمد نور، محمد اسماعیل‌خان، بسم‌الله خان محمدی نیز از تیم انتخاباتی حنیف اتمر کناره‌گیری کرده‌اند. افراد نزدیک به محمد یونس قانونی دلیل کناره‌گیری این افراد را خلف وعده حنیف اتمر در خصوص تغییر نظام مدیریتی کشور از ریاستی متمرکز به صدارتی-پارلمانی غیر متمرکز اعلام کرده بود. حنیف اتمر هرچند در ابتدا وعده تغییر را داده بود، اما با شروع کارزارهای انتخاباتی در مجالس انتخاباتی وی و همچنین در مصاحبه‌ای که با تلویزیون طلوع داشت، صحبت از نظام ریاستی کرده بود. برخی منابع اختلافات در تیم صلح و اعتدال را بحث بر سر اعلام کرسی نخست‌وزیری برای عطا محمد نور اعلام کرده بودند. محمد حنیف اتمر در این باره اعلام کرد که لویه جرگه‌ای برگزار خواهد شد و مردم در این باره تصمیم خواهند گرفت. در ۱۷ اسد ۱۳۹۸ تیم صلح و اعتدال اعلام کرد که کمپین‌های انتخاباتی‌اش را به حالت تعلیق درآورده است .دسته انتخاباتی صلح و اعتدال در اعلامیه خود بیان کرده بود که: «روند ملی انتخابات به دلیل اقدامات غیرقانونی و بی‌باکانه تیم حاکم خدشه دار شده و اعتبار خود را از دست داده‌است». این دسته انتخاباتی ارگ را به مداخله در امور انتخاباتی متهم کرده و بیان کرده که با دوام چنین وضعیت هیچ اطمینانی در مورد شفافیت انتخابات و فضای آزاد و عادلانه برای انتخابات وجود ندارد. محمد محقق معاون دوم حنیف اتمر اختلاف‌ها میان اعضای رهبری تیم صلح و اعتدال را تأیید کرد و احتمال خروج اعضای دستهٔ صلح و اعتدال و همکاری با تیم‌های انتخاباتی دیگر را داد. حزب متحد مردم افغانستان به رهبری وحیدالله سباوون در نامه‌ای خبر جدایی این حزب از تیم صلح و اعتدال را به دلیل خواست‌های غیرقانونی اعضای رهبری این دسته را داد.محمد محقق معاون دوم حنیف اتمر در ۳۱ اسد به تیم عبدالله عبدالله پیوست.محقق در نشستی دلیل جدایی خود از تیم اتمر را اولویت دادن اتمر به صلح و قرار گرفتن پروسه انتخابات در اولویت دومش اعلام کرد.

محمد شهاب حکیمی

محمد شهاب حکیمی در گردهمایی‌های خود بر تأمین صلح تأکید کرد. وی اولویت تیم خود را رسیدن به صلح اعلام کرد.

نورالحق علومی بشیر بیژن را معاون اولش و نعیم غیور را معاون دومش اعلان کرد.

نورالله جلیلی وعده تلاش به رسیدن صلح با طالبان را داده و خلیل رومان را معاون اول و چراغعلی چراغ را معاون دومش اعلان کرده است.

سید نورالله جلیلی نخستین برنامه ولایتی پیکارهای انتخاباتی‌اش را در ننگرهار برگزار کرد و در بین هوادارانش اعلام کرد که برای رسید به صلح با طالبان حاضر است از ارگ نیز بگذرد. همچنان رحمت الله نبیل و شیدا محمد ابدالی نیز در شمار کاندیدان ریاست جمهوری استند.

کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان اعلام کرده که بودجه برگزاری انتخابات ریاست جمهوری این کشور که قرار است در ششم ماه میزان امسال برگزار شود، تامین شده است.

کمیسیون مستقل انتخابات هزینه انتخابات پیش رو را ۱۹۲ میلیون دلار پیش‌بینی کرده‌ بود .اما بعدها اعلام شد که ۱۴۹ میلیون دلار بودجه برای این انتخابات تعیین شده‌است. ۹۰ میلیون آن از بودجه دولت افغانستان تأمین خواهد شد. ۵۹ میلیون دیگر از سوی همکاران بین‌المللی پرداخت می‌شود. برخی کشورهای حامی افغانستان کمک‌های نقدی برای برگزاری این انتخابات متقبل شده‌اند.

ایالات متحده آمریکا: ۲۹ میلیون دلار از هزینه برگزاری انتخابات را کشور آمریکا بر عهده گرفته‌است

بریتانیا: بریتانیا اعلام آمادگی کرده‌است که ۸ میلیون پوند برای برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری کمک کند

طالبان این انتخابات را تحریم کرده و تهدید نموده اند که شبه‌نظامیان این گروه هر آنچه که بتوانند برای جلوگیری از برگزاری این انتخابات انجام خواهند داد.

منابع :ویکی پدیا،تلویزیون های افغانستان و صفحات اجتماعی .

بر بنیاد آمار وزارت کار و امور اجتماعی افغانستان ، حدود 600هزار زن بیوه در افغانستان زندگی می‌کند و با افزایش خشونت ها و انفجار و انتحار روز به روز به این ارقام اضافه می گردد.

روز یک‌شنبه 23 جون برابر بود به روز بین‌المللی بیوه زنان که در برخی از کشورها از این روز گرامی‌داشت به عمل میاید و افغانستان نیز از جمله کشورهای است که به دلیل جنگ و ادامه خشونت‌ها شمار قابل ملاحظۀ زنان بیوه را دارد. وزارت کار و امور اجتماعی همچنان گفته است که هفتاد هزار بیوه، نان‌آور خانواده‌های شان استند. بیش از ۵۰ درصد بیوه‌زنان کار دستی می‌کنند و ۳۸ درصد آنان در دفترها کار می‌کنند .

سازمان ملل 23 جون را روز جهانی بیوه‌گان نام‌گذاری کرده‌است و این روز را از بهر رسیده‌گی به مشکلات بیوه‌ها برگذار می‌کنند.

تاج بی بی ، بیوه زن ۵۵ ساله که باشنده ولایت کندهار  است به تلویزیون خورشید گفت که پنچ کودک‌اش را با "مشکلات زیاد" پرورش کرده است.

تاج بی بی گفت که پس از مرگ شوهراش در یکی از مکاتب این ولایت به عنوان معلم به تعلیم و تربیه کودکان پرداخت و از همین طریق امرار معیشت می‌کند.

خانم تاج افزود: "با استفاده از معاش معلمی کودکانم را بزرگ کردم و حالا هیچ چیزی به شمول زمین، سرای و دوکان ندارم. فقط همین معاش‌ام است که با اولادهایم خرج و مصرف می‌کنم که حالا با بسیار مشکلات زیاد مواجه هستم.

بی‌بی‌کو، زن  60 ساله‌یی است که با چهار فرزندش در گوشه‌یی از کابل زنده‌گی می‌کند. او با دختر 13 ساله‌اش دکانی کوچکی را اداره می‌کند.

یاسمین، دختر بی‌بی‌کو، به تلویزین طلوع گفت : «وقتی مکتب می‌روم،مادرم  در دکان می‌نشیند و بعد از مکتب من در دکان می باشم . پسر جوان این خانم  که سرباز ارتش ملی بود، شش ماه قبل در ولایت فراه زخمی شد و اکنون خانه‌نشین است و این زن ماهانه در حدود سه هزار افغانی عاید دارد.

نشریه نشنال جئوگرافیک در یکی از مقاله هایش نوشته است: زنان بیوه جنگ در افغانستان علاوه بر اینکه همسرانشان را از دست داده‌اند، با مشکلاتی از قبیل خشونت‌های جنسی و استرس‌های ناشی از زندگی روزمره دست و پنجه نرم می‌کنند.

بسیاری از زنان بیوه حمایت بستگان شان را با خود ندارند؛ بستگانی که زندگی آن‌ها نیز با خشونت دوام‌دار و فقر در کشور برهم ریخته است. در جایی‌ که زنان به ندرت خارج از خانه کار می‌کنند، تعداد اندکی موقعیت شغلی دارند و آن‌هایی که واجد شرایط دریافت کمک حکومت استند، نمی‌دانند که مستحق کمک می باشند.

وزارت کار، امور اجتماعی، شهدا و معلولان افغانستان گفته است  که این وزارت به حدود 80 هزار زن بیوه جنگ که در این وزارت ثبت‌نام کرده‌اند، حقوق پرداخت می‌کند.

زنان سربازان ارتش، نیروهای پلیس یا دیگر کارمندان کشته شده حکومت، مستحق دریافت حقوق منظم همسرانشان استند؛ در حالی‌که زنان غیرنظامیان کشته شده در حملات، حق دریافت فقط 5000 افغانی معادل صد دالر کانادایی در ماه را دارند. واقعیت مسلم این است که جنگ افغانستان هنوز شعله ور است و هر روز بر شمار بیوه‌ها افزوده می‌شود. براساس آمارها، تنها در سال گذشته میان 5500 تا 7000 پولیس و سرباز کشته شده اند. علاوه بر آن، 3200 مرد ملکی نیز جان داده اند. از اکثر این کشته شده‌ها زنانی به جا مانده اند که یا تحصیل نکرده اند و یا تحصیلات بسیار کم دارند و نمی‌توانند به سادگی در خارج از خانه کار کنند.

اسم منطقه ای در شهر کابل بنام زن آباد یا تپه بیوه‌ها خود بیانگر افزایش زنان بیوه و کودکان بدون سرپرست در افغانستان است تپه زنان در کابل مکانی برای حدود 500 زن بیوه. زنانی که تنها زندگی می‌کنند، گاهی پول هم پیدا می‌کنند و محافظ یک دیگر اند. ناهید ایثار، تحلیلگر حقوق زنان که این قریه زنان را برای یک پروژه تحقیقی بررسی کرده است، می‌گوید هیچ کسی نمی‌داند که این اجتماع دقیقاً چه زمانی ایجاد شده است. احتمالاً در دهه 90 ایجاد شده است، پس از آن که جنگ علیه قشون شوروی سابق و درگیری تنظیم‌های جهادی باعث بیوه شدن زنان زیادی گردید. باشندگان این قریه روز به روز بیشتر می‌شوند و حتی بیوه‌هایی از دیگر ولایت‌ها مانند لوگر، کنر و قندهار نیز به این تپه مسکن می‌گزینند. این بیوه‌ها به همسایه‌های جدید خود در ساختن یک کلبه گلی و تهیه غذا کمک می‌کنند و به آن‌ها مشوره می‌دهند که چگونه در کابل میتوان کار پیدا کرد و زندگی بخور و نمیر داشت.

منابع :تلویزیون خورشید و طلوع

و  ترجمه نشنال جیوگرافی

د خپلواکی سلمه کلیزه مو مبارک شه

روز استقلال افغانستان در ۲۸ اسد به مناسبت قرارداد ۱۹۱۹ افغانستان-بریتانیا جشن گرفته می‌شود. این قرار داد منجر به روابطی بدون درگیر بین افغانستان و بریتانیا شد. افغانستان پس از شکست در دومین جنگ افغانستان-بریتانیا به یک تحت‌الحمایه بریتانیا تبدیل شد. روسیه و ترکیه از اولین کشورهایی بودند که استقلال افغانستان را به رسمیت شناختند و اما امسال که صدمین سالروز استقلال کشور بود قبل از چشن استقلال ؛ کابل شاهد پر مرگبار ترین روزش بود و بیشتر از سه صد نفر در یک روز از غیرنظامیان دریک محفل عروسی مورد حمله انتحاری داعشیان قرار گرفت. اگر چه برج خليفه بلندترين برج دنيا بخاطر صدمين سالروز استقلال افغانستان بيرق افغانستان را نمايش داد  اما غیر نظامیان افغانستان تا هنوز هم در آرزوی  و آرمان استقلال واقعی استند .

یکروز قبل از تجلیل استقلال صد سالگی افغانستان ؛میرویس دامادی که با آرزو های زیادی جشن عروسی اش را برپا نموده بود؛هنگامی که قرار بود نکاح وی با همسر زنده گی اش بسته شود, انفجاری در داخل سالون عروسی رخ داد و فضای شاد مراسم را به ماتمسرا و فضای تاریک توام با دود و آتش هم آغوش ساخت همچنان در این محفل عروسی پدری که زخم براداشته و پسرش را از دست داده است خاطراتش را چنین نوشته است:

درمحفل عروسی نشسته بودم ,عروسی یکی از نزدیکان ما بود,دلم گواهی بدی می داد با خود می گفتم خداوند این شب را بخیر بگذراند پسر کوچکم که 5 سال عمر داشت نزدم آمد و می خواست برایش جوس بخرم ,چند بار با صدای بلند گفت:پدر,پدر,پدر جان !

گفتم جان پدر بگو؛ گفت:برایم جوس بخر. دستش را در جیبم برد و با ناز کودکانه اش خود را در آغوشم تنگتر و نزدیکتر ساخت و در این هنگام صدایی دلخراشی بلند شد و انفجار نمود,نفهمیدم و بیهوش به زمین افتیدم.چشم را باز کردم فریاد زنان و مردان را می شنیدم, در یک لحظه نفهمیدم چی صورت گرفته کاملا گیچ بودم همینکه به فکر آمدم احساس درد شدید از ناحیه پاهایم کردم یکبار متوجه شدم مرا در امبولانس انداخته اند و یک پایم بسیار شدید زخم برداشته است,پسرم بیادم آمد و فریاد زدم قاسم!قاسم!قاسم کجاست؟

اما آنقدر فریاد زنان و کودکان فضا را گرفته بود که کسی کمترمی توانست صدایم را بشنود,درد شدید پا هم مرا بیچاره ساخته بود و نمی توانستم خود را حرکت بدهم و در این هنگام یادم آمد که هنگام انفجار قاسم در آغوشم بود,همه جا شهید و زخمی بود,همه جا خون انسانها بود,اطفال در خون می تپیدند,زنان و مادران فرزندان شان را صدا میزدند و بر سرو صورت خود زده و من در پی گمشده یی خود قاسم بودم.احساس کردم در بغلم چیزی غربیه ای است, دست بردم تا لمس کنم اما کاش چنین نمی کردم,آن توته جگرم بود,پاره تنم بود,عضو بدن گمشده ام بود.بلی آن دست قاسم بود که قطع شده بود و همچنان بر جیبم آویزان مانده بود.تحمل کرده نتوانستم و با فریادی از هوش رفتم .نمی دانم چند ساعتی بیهوش بودم زمانی که بهوش آمدم در شفاخانه بودم،پاها,صورتم و قسمت های از دستم زخم برداشته و همه را داکتران بسته بودند اما از قاسم احوال نبود,فریاد زدم پسرم،پسرم قاسم کجاست،یکی از نزدیکان ما آمد و اشک در چشمانش جاری بود و می گریست,گفت:قاسم کشت آخرتت شد.

نمی دانم مقصر اصلی در این خاک کیست,ملت بیچاره که سالهاست هزاران فرزند خود را از دست می دهد،دولت که بی نهایت بی کفایت و هنوز هم بفکر بقای خود در قدرت است وامریکا هم منافع خود را می بیند.

مقصر کیست و تا کی باید چنین ضلم را تحمل کنیم ،تا کی باید ملت گوسفندی باشیم و منتظر مرگ عزیزان خود باشیم امروز من دلبندم را از دست دادم فردا نوبت شماست.

الحاج سید ظاهر در این باره چنین ابراز نظر نموده است :

سوزش و درد این غم بزرگ را کسانی درک می کنند که دوست و قریب و رفیق خود را از دست داده خداوند به شهدای این واقعه بهشت برین و به مجروحین شفای عاجل و کامل و به فامیل های محترم شان صبر دهد همه مردم ما درین غم بزرگ خود را شریک میدانیم .لعنت به داعش و داعشیان از خدا بیخبر که جوانان و پیران و اطفال نازنین هموطنان ما را شهید و تعدادی شان را مجروح کرده است تکرار می کنم لعنت به داعش و داعشیان .

جنرال خاتول زن قهرمان و شجاع افغان  در برنامه صبح و زندگی تلویزیون آریانا ضمن ابراز تبریکی از صدمین سالگرد استقلال افغانستان والدین را تشویق کرد تا با تجلیل از جشن استقلال به اطفال شان چگونگی بدست آوردن استقلال را تشریح کنند تا تاریخ پرافتخار افغانستان از نسل به نسل انتقال نماید.

همچنان اقره همدرد پیام اشرا به مناسبت صدمین استقلال کشور چنین ابراز نموده است: با انتحار فکری ،به تاریخ جفا نکنید!

دشنام نسبت با صدسالگی استرداد استقلال افغانستان جفای بزرگی به تاریخ کشور است. واضح است که طرح تخریبی دشمنان استقلال ؛ بیمایه بودن طیف های حزبی ، منفعت جویی های قومی و  بیخبری جوانان ما که دور از کشور زندگی می کنند ، از متن تاریخ و ساختار اجتماعی جامعه ، وضعیت جانفرسا ، پر از ابهام ، و نگران کننده ء را بمیان آورده است.

منصفانه نیست، تا رشادت هزاران هموطن خودرا ، خون رنگین ریخته شده ء آنان را ، درد های گرسنه بودن و تشنه ماندن شان را و بالاخره مبارزه ی انسانی آنها را برای حصول آزادی ، به این سادگی در رهگذارهزار کنایه و طعنه ببندیم . با بقچه ، بقچه ، عقده و بغض ، همایش و گردهمایی های یادبود را انتحار فکری کنیم . برای من انتحار فکر مردم خیلی مخرب تر از انتحار برای جان آنهاست . اولی مُخل ومسخ کننده ء شعورتاریخی و فرهنگی وتهی کننده ء ملتهاست ، دومی با گرفتنن جان انسانها ؛ دشمن انسانیت افغانیت ؛ دین مداری و ... است . این تحقیر تاریخی پیش از انکه شماتتی به شاه امان الله غازی ؛ تحقیری به ملکه ثریا و تمجیدی به حبیب الله کلکانی باشد ؛ اول خود تان را بی هویت و بی ریشه می سازد . بعدش تبار تان را هیچ ملتی چنین آگاهانه برای از بین بردن نقش تاریخی خویش مجادله نمی کند؛ جز گروهی از منفعت جویان تباری و تصنعی و فروخته شده ، که نیرنگ شان در هر جای تاریخ همین است.  

شایسته ء ملت بودن ؛ رنج کشیدن دارد ، درد دیدن دارد ؛ قربانی و مردن دارد . هیچ ملتی سرافرازی خویش را با بطالت و بیکاری بدست نیاورده است . جز پیکار مداوم و مبارزه ی آگاهانه. دشمنان افغانستان هنوز از رشادت و غیرت و آزادگی ما هراس دارند ؛ لطفا این روحیه را زایل نسازید.

در یکی از  برنامه ای تلویزیونی شخصی گفت من از چهاردهی کابل استم  و نام چهاردهی کابل از روی نام "چهار یار باصفا "گرفته شده وآنرا رنگ دینی داد ؛این موضوع مرا واداشت تا در باره وجه تسمیه و نامگذاری چهاردهی معلومات بدست آورده و به علاقه مندان این مرز و بوم تقدیم نمایم :

چهاردهی کابل، از نام چهار "ده" گرفته شده است که هرکدامی آن منبع یک مهارت خاصی بود ومردم ، همان ده را به همان نام یاد نموده اند، گرچه دهها بار تا امروز تلاش صورت گرفت تا نام های دیگری به این منطقه بدهند :ولی مردم آنچه را که می پذیرند، قابل تغییر نیست، کارته نو همان، کارته نو است . کارته چهار ، کارته سه ،کارته سخی، افشار، سپین کلی، سیلو، بادام باغ، سرچوک وچمن پابرجاست.

چهاردهی کابل در آغاز به چهار "ده "که به شکل مستطیل خارج از شهر کابل درجنوب کوه آسمایی و غرب کوه ای شیر دروازه و میدان دشوار برای تمامی فاتحین و یکی از منابع بزرگ تهیه مواد غذایی و محروقاتی بوده است، عمر چهاردهی بالاتر از دو هزار سال است.

دهمزنگ ، دهانه بالایی چهاردهی است، دهنه آسمایی وشیر دروازه همین جاست که تا پل آرتل امروزی می رسد.

این ده تولید کننده کالا های مسی ومسگری کابل بوده است ، تا سالیان پیش ، مسگری در پس کوچه های دهمزنگ رونق زیادی داشت ، تا سالیان دراز گذرگاه ، واصل آباد طرف شرقی دریا ، جنگلک همه دهمزنگ بود، که بعد ها تغییرات در آن رونما شد و گذرگاه مهم تر جلوه کرد.

ده بوری ، در کنج غربی شمال چهاردهی قرار دارد ، تا این اواخر که ناحیه بندی نشده بود، تا فاضل بیک و نیاز بیک می رسید ( نیاز بیک و فاضل بیک از بزرگان بخارا بودند، که بعد از انقلاب اکتبر به افغانستان مهاجر شدند و دولت امانی، این منطقه را به این دو برادر ، بخشید و اسلم بیک برادر دیگر راهی پغمان شد ). از جنوب دریایی چمچه مست را که از معاونین دریایی کابل است ، الی پل پغمان که حالا بنام پل مکت حبیبه یاد می شود لمس می‌کند . این ده بزرگترین محل بوری( بوجی) کابل و یک محل صنعتی کابل بشمار میرفت. کوته ای سنگی، سیلو همین ده بوری است، بعد یک ده جدید در میان این ده بوجود آمد که بنام ده نوی ده بوری شهرت یافت، که درمیان کوته سنگی و قلعه قلخک که حالا تخنیک ثانوی وپوهنتون/دانشگاه کابل است، قرار دارد ،حالا دولت بالای این منطقه نامی دیگری گذاشته و نمی دانم چیست.

د ه دانا ، سالخورده ترین ده ای کابل به شمار می رفت. یکی از نام های کابلیان که می گویند، کابلی هوشیار، از همین محل مشتق شده است، در اینجا مردی دانایی سکونت داشت که، در حل مشکل مهارت خاص داشت، بعد ها مردمان این محل حل مشکل را پیشه کردند و به این نام شهره شدند. این در حقیقت در اصطلاح امروزی مشاوره دهی است. امروز ده دانا درمیان دارالامان چهلستون قرار دارد.

ده قابل ده ای چهارمی است، در این مورد سه سبب را اهالی برآیم گفتند، تعداد گفتند، قابلیت آنان زبانزد بود دیگران گفتند غذایی قابلی این نام را سبب شده است، ( من به این حرف موافق نیست ، برای اینکه قابلی تحفه بخارایی هاست که در پهلوی آشک، پلو، منتو از آن طرف دریایی آمو آورده شد. )

گروه سومی به قابل بای که از بزرگان بخارا بود نسبت می دهند، دراین مورد شک دارم ، مهاجرت بخارایی ها از سال ۱۹۲۳میلادی در کشور ما آغاز گردید . پس دلیل اول درست خواهد بود.

ولسوالی چهارده شرقاً به سلسله کوه‌های شیر دروازه، تخت نبوزک و پل آرتل، از طرف جنوب کوه قورغ و للندر، از طرف غرب به قلعه قاضی و مرغ گیران و از طرف شمال به دهبوری فاضل بیک و قلعه کاشف حدود داشت. چهاردهی جمعاً دارای ۳۸ قریه خورد و بزرگ بوده که دهات مشهور و قدیمی آن ده دانا، ده مراد خان، علاولدین بالا، علاولدین پایین، جای ریس، چهار قلعه، گلخانه، ده قلندر؛ چهارقلبه، سر آسیاب، چهلستون، قلعه مسلم، سه بنگی، قلعه کاشف، قلعه قاضی فاضل بیک، انچی باغبانان و … می‌باشد.»

اصلاً چهاردهی از پل آرتل که یخدان" هم نامیده می‌شد، بطرف غرب آغاز و ادامه می یابد. در یخدان گذرگاه که در زیر سایه کوه شیر دروازه قرار دارد دو چاه بزرگ قرار داشت که در آن یخ برای شهر نگهداری می‌گردید. سردی "یخدان " در زمستان زبانزد همه بودسپورت مردم چهارده دنده کلک توپ دنده و پهلوانی بود که درین رشته جوانان نامدار بودند.

باشنده گان اصلی این وادی عبارت اند از "فرملی هاً که اصالتا همه پشتون اند ولی بعضی شان پشتو صحبت می‌کنند (قلعه قاضی، گلخانه، چهار قلعه، قلعه بهادرخان، بخش از تنگی و للندر). یک قسمت از فرملی‌ها که با اقوام دیگر امتزاج یافته‌اند کاملاً فارسی زبان اند (قلعه مسلم. سر آسیاب، تنگی فرملی‌ها، موسهی چاردهی و تعداد از محلات کوچک در امتداد سمت غربی چهاردهی. قریب به نصف اهالی اصلی چهادهی متشکل از تاجیکها اند که اکثراً در سمت شرقی و شمال وادی چهاردهی زندگی می‌کنند (گلباغ، رشخور، قلعه فتوح، چهلستون، قلعه غیبی، آقاعلی شمس، جنگلک، گذرگاه، دهمزنگ و دهبوری. مردم قریه قلعه لوگری و بیش از نصف قلعه فتوح در اصل تاجیک و از قوم لشکری اند. در قریه قلعه فتوح و یکی دو قریه همجوار آن قوم مربوط به اهل تشیع که " هزاره گدی" یاد می‌شوند، زنده گی می کنند. در روابط نزدیک ولسی و اجتماعی خیلی‌ها با هم خلط اند. قریه ده دانا متشکل از اقوام خواجه‌ها، فرملی‌ها و تاجیک‌ها اند. هزاره‌ها که تقریباً ۱۵ – ۱۸ درصد باشنده گان اصلی چهاردهی را تشکیل می‌دهند بیشتر در ساحه قلعه واحد، قلعه شاده، دوغ آباد و جای رئیس زندگی دارند. باآنکه این باشنده گان اصلی در تاٌمین روابط شان با اقوام دیگر سختگیرتر بوده‌اند ممکن گذشته و تجارب تاریخی که توسط شاهان وقت تحت فشارهای مختلف قرار داشته‌اند، عامل همبستگی ذات البینی و محدود بودن روابط شان خارج از این حلقه ذات البینی شان بوده‌است. کوچی‌ها که در فصل گرما به دامنه‌های کوه‌های اطاراف چهاردهی می‌آمدند، روابط نسبتاً خوبی را با مردم محل داشتند، گرچه تعداد از آن‌ها مربوط قوم " هزاربز" در قریه چهلستون متوطن شدند.

پیشه مردم چهارده از سال‌های متمادی زراعت و مالداری بود که برای شهریان کابل سبزی جات میوه جات و لبنیات تهیه می‌نمودند و اکنون به اثر ازدیاد نفوس به شغل‌های کار در دوایر دولتی، انفرادی تجارت و غیره مصروف می‌باشند.

منابع : ویکی پدیا و صفحه فیسبوک  از سید مسعود آگاه سیاسی و فرهنگی در افغانستان

گاهی  ما انسانها فراموش می کنیم که عشق دلیل زنده مانده است و گاهی هم فراموش می نماییم که نوروز آمدنی است و  یگانه دلیل عشق ما با طبعیت و انسان می باشد.

 نوروز است که  پیام اور مهر و محبت و دوستی است  و ما را وا می دارد تا دوست داشتن را بیاد آوریم  و با  دوکلمه زیبای (نوروزت مبارک) به همدیگر لبخند  بدهیم.

همانگونه که نوروز را شعر بی غلطی خوانده اند که پایان رویا های ناتمام را تفسیر می کند؛ شاعران کهن و معاصر دری زبان هر کدام به نوعی نوروز را ستوده اند و شعر های زیبایی را ثبت تاریخ ادبیات نموده اند :

منوچهری گفته است :

نوروز بزرگم بزن ای مطرب امروز

زیرا که بود نوبت نوروز به نوروز

کبکان دری غالیه در چشم کشیدند

سروان سهی عبقری سبز خریدند

بادام بنان مقنعه بر سر بدریدند

شاه اسپرمان چینی در زلف کشیدند

سعدی شیرازی گفته است :

برآمد باد صبح و بوی نوروز

به کام دوستان و بخت پیروز

مبارک بادت این سال و همه سال

همایون بادت این روز و همه روز

سپیده رحیمی گفته است :

عید نوروز می ‏رسد از راه

شادی از روی خانه می‏بارد

پدرم با چه دقتی دارد

بوته ‏های بنفشه می‏کارد

مادر مهربان من از صبح

شستشو کرده هر چه را بوده

پرده را شسته ، شیشه را شسته

نیست در خانه ، ذره‏ای دوده

تازه وقت غروب هم مادر

خسته ، اما برای شادی ما

می‏نشیند لباس می‏دوزد

تا بپوشیم روز عید آن را

همچنان حمیرا روحی یکی از شاعران معاصر افغانستان در یکی از مجموعه هایش بنام صبح امید تحت عنوان هنگامه بهار چنین سروده است :

خوش بود موسم نوروزی و ایام بهار

که دمیدست گل و سبزه به هنگام بهار

کائنات از سر نو زندگی آغاز نمود

تا شنید از دهن باد صبا نان بهار

شجر از غنچه گل کرده کلاهی بر سر

تاج بر فرق نهادست گل اندام بهار

دشت پوشیده قبایی ز زمرد در بر

تازه و تر شده از بس همه اجسام بهار

سبزه بگرفته به بر لاله دل خون شده را

داده از وصل پری روی چمن کام بهار

بلبل دلشده بر شاخه گل نعره زنان

گل که مغرور به حسن است ز انعام بهار

موسم عیش و سرور است و گه عشرت و شوق

پر زفیض است همه اول و انجام بهار

فصل گل می گذرد «روحی» بیا اندر باغ

نغمه سر کن تو به هر صبح و به هر شام بهار

محمد محسن سعیدی دوبیتی زیبایی بنام نوروز در مجموعه شعری اش «غم عزیز» منتشر کرده است :

در آینه عکس جمال تو خوش است

وزدیده خود خواب و خیال تو خوش است

گفتی:«خوش باش الا که نوروز خوش است

نوروز کجا خوش است؟ حال تو خوش است

منابع : در دری ، گنجینه بهترین شعر ها